Қарқаралы ұлттық табиғи паркі 1998 жылы 1 желтоқсанда Қазақстан Республикасы Үкіметінің № 1212 қаулысымен ұйымдастырылды.
Ұлттық табиғи парк аумағы Республикалық маңызы бар табиғат қорғау және ғылыми мекеме мәртебесі бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың екінші санатына жатады. Биологиялық және ландшафттық әртүрлілікті сақтауға, ерекше экологиялық, ғылыми, тарихи-мәдени және рекреациялық құндылығы бар бірегей табиғи кешендер мен Мемлекеттік табиғи-қорық қорының (МТҚҚ) объектілерін табиғатты қорғау, экологиялық-ағарту, ғылыми, туристік және рекреациялық мақсаттарда пайдалануға арналған.
Қарқаралы-Кент тау торабы бір-бірінен салыстырмалы түрде оқшауланған бес тау тобынан тұрады: Бұғұлы, Шанқоза, Матен, Айыртау және Кент. Қарқаралы таулары мен Кент алабы көрнекті ландшафттық асимметрияға ие: олардың солтүстік баурайы оңтүстік пен батысқа қарағанда тік келеді және бұлақтар мен өсімдіктерге бай. Олар бір-бірінен терең шатқалдармен, тау аралық аңғарлармен және қуыс ойпатты жазықтармен бөлінген тау жоталары мен шыңдар желісін құрайтын жоталар. Қарқаралы алқабы Тар кезең және Ақпет, Бұғылы және Айыр жоталары мен жекелеген Жирен сақал (1403м), Шаңкөз (1360), Бұғылы (1323), Көктөбе (1254) шыңдарынан және бірқатар биіктігі бойынша маңызды емес жоталардан тұрады.
Аудан аумағы өзен аңғарларының, табиғи шалғындар мен көл бассейндерінің, сондай-ақ тегістелген ұсақ шоқылардың кең таралуымен сипатталады.
Қарастырылып отырған аумақтағы климат, жалпы алғанда, бүкіл ұсақ шоқылардағы сияқты, күрт континенталды, антициклондық ауа-райы режимі бар, ол қыс мезгілінің ауырлығымен, жаздың салқынымен, тәуліктік және жылдық температураның айтарлықтай ауытқуымен, құрғақшылықтың, құрғақ желдің және бұлтты күндердің жиі қайталануымен сипатталады.
Қарқаралы МҰТП флорасына жабық тұқымды өсімдіктердің 198 түрі, жалаңаштұқымдардың 3 түрі, қырыққұлақ тұқымдас өсімдіктердің 2 түрі, мүктердің 27 түрі, қазіргі уақытта тіркелген қыналардың 14 түрі кіреді, дегенмен олардың саны әдеби дереккөздер бойынша 800-ге жуық түрге жетуі мүмкін. Бұл іргелес дала аймағына қарағанда үш есе көп. ҚР Қызыл кітабына осы 244 түрдің 5-і енгізілген: Қарқаралы бөріқарақаты, тегіс шымтезек мүгі, қырғыз қайыңы, жіңішке көкнәр, көктем жанаргүлi. Қарқаралы және Кент таулы-орман алқаптарының флорасында эндемикалық және бореалды өсімдіктердің көп саны бар.
Сирек және жойылып бара жатқан өсімдік түрлеріне мыналар жатады: қарқаралы бидайығы, қарқаралы бөріқарақаты, жұқа көкнәр, бәрпі уқорғасыны, шатырша қысшылшөп, жасыл алмұртшөп, дөңгелек жапырақ алмұртшөп, жапырақты жебір, қазақстандық ақбасшөп, сібір тасжарған, көктемгі минуарция, ірігүл дарагүл, қызыл бетеге, дымлянковидная айдаршөбі, таспажапырақ күймесгүл, Фукса сүйсіні, шолпаншаш сүмбіл, көгілдір желайдар, кәдімгі қарғакөз, камчатка ұяшөбі, паллас үшқат, жат жерлік жыланбас, кәдімгі шәңкіш, Залесский бозы, ақ селеу, кәдімгі сарытұңғиық, ақ тұңғиық, жапырақсыз орашық, кәдімгі еркек папоротник, тықыр жусан, жалаң мия, жатық сфагнум, үшқалақты тобылғы, жатаған қызғалдақ, цмин песчаный, еркек усасыр, Қарқаралы салдыршөбі, құртқашаш, қалампыр, сүттіген, құртқашаш, ашық кестежусан, желайдар, орман желайдары, альпа цирцеясы, жарық шегіргүл, жатаған чина, азия ботакөзі, нәзік көкнәр және т.б.
Қарқаралы МҰТП аумағында сүтқоректілердің 46 түрі; құстардың кемінде 234 түрі; бауырымен жорғалаушылардың 6 түрі; қосмекенділердің 2 түрі және балықтардың 15 түрі. Жәндіктер фаунасы нашар зерттелген және қазіргі уақытта оның түрлік құрамы туралы нақты мәліметтер жоқ.
Сүтқоректілер фаунасының негізін кеміргіштер құрайды - қызылұрт сарышұнақ, сұр суыр, байбақ суыры, дала тышқаны, үлкен қосаяқ, секіргіш қосаяқ, жетісу атжалманы, Эверсман атжалманы, кәдімгі аламан, полевка стрельцова, ондатра, дала алақоржыны, су тоқалтісі, қарапайым тышқан, тар бас сүйек тышқаны, орман тышқаны, үй тышқаны, кішкентай қаптесер.
Жыртқыштардан қасқыр, түлкі, қарсақ, борсық, сасықкүзен, ақ тышқан, ермин, сілеусін кездеседі. 1940 жылға дейін МҰТП аумағында аюлар кездесті. Ең ірі сүтқоректілер тұяқтыларға жатады: қабан, марал, сібір елігі, бұлан, арқар.
Ұлттық парктің аумағы қазақстандық таулы қой-арқардың мекендейтін орны болып табылады. Бұл түр Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген, мәртебесі 3-санат. «Құрып кету қаупі төнген жабайы фауна мен флора түрлерінің халықаралық саудасы туралы Конвенцияның» 2-қосымшасына енгізілген. Кең таралған түрлердің ішінде барлық жерде сирек кездесетін жыртқыш құстар тобы ұсынылған - бүркіт, үкi, дала қыраны, қарақұс, бақалтақ қыран, дала күйкентайы, жыланшы қыран, ителгi. Тазтырна өзендердің батпақты тасуына ұя салады. ҚР Қызыл кітабына енгізілген жануарлардың ішінде ұлттық парк аумағында: арқар, сабаншы, тазтырна, ақбас тырна, қара дегелек, бұйра бiрқазан, сыбырлақ аққу, сұңқылдақ аққуу, бүркіт, қарақұс, дала қыраны, үкі, бақалтақ қыран, сұңқар-ителгі, қолаңтөс, дала сұр жыланы, шәукілдек тіршілік етеді.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 18 қарашадағы №1212 «Республикалық және халықаралық маңызы бар мемлекеттік табиғи-қорық қорының геологиялық, геоморфологиялық және гидрологиялық объектілерінің тізбесі» қаулысына сәйкес ҚМҰТП-ға мынадай объектілері енгізілді:
Геологиялық
- Ақ-аю таулары (Аюшат) Кендірлі көлінің солтүстік-батысында орналасқан гранитті тау. Шыңында жеке тұрған шыңы бар, жасыл Кендірлі алқабының арасында кішкентай конус тәрізді тас төбелері бар. Тау атауын бір кездері оның беткейлерінде өмір сүрген аюларға қарап берген.
- Бугули тауы, теңіз деңгейінен 1100 м биіктікке дейінгі биік төбелер қайың мен көктерек тоғайлары мен итмұрын бұталарымен жабылған.
- Жирен-сақал тауы, Қарқаралы таулы-орман алқабындағы ең биік нүкте – граниттен 1403 м бүктелген және үш шыңы бар.
- Көктөбе тауы, биіктігі 1254 м конус тәрізді тау, панорамалық көріністе Килиманджаро жанартауына ұқсас.
- Тар-кезең тауы, Кендара алқабынан Қарқаралы қаласы орналасқан алқапты кесіп өтетін аласа тау жотасы.
- Биіктігі 1200 м Шаңкөз тауы сөнген кратер сияқты жанартау.
- Қалмақ білігі, тастардан ұзын тізбек түрінде салынған жасанды құрылым, Қарқаралы қаласының шетінен өтіп, орманның тереңіне кетеді.
Геоморфологиялық
- «Үш үңгір» үңгірі ауданы - 1 га болатын үш бөлімнен тұратын үңгір мәдени-ағартушылық маңызға ие.
- «Үлкен палата» тас үнгірі мәдени-ағартушылық мәнді білдіреді. Шағын үңгір мәдени-ағартушылық маңызға ие, қала құрылған күннен бастап туристер баратын орындардың бірі.
Гидрогеологиялық
- Сфагнум батпағы учаскесі, Қарқаралы қаласының солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан 0,3 га шағын учаске, Қызыл кітапқа енгізілген өсімдіктердің өсуіне қызығушылық тудырады – тегіс сфагнум. Бұл осы өсімдік өсетін Қазақстандағы оңтүстік жақтағы өсу нүктесі.
Ұлттық парктың аумағында Қызыл-Кенш сарайы - археологиялық ескерткіші (кент орманшылығы) және орманшы үйі – 1914 жылы салынған Комиссаровка шатқалындағы орманшы үйі (Қарқаралы орманшылығы) сияқты тарихи – мәдени мұра объектілері орналасқан. Кентте 30 гектар аумақта ерте қола дәуіріндегі Беғазы – Дәндібай мәдениетінің тұрғын үйлерінің қалдықтары сақталған. Бұл Орталық Қазақстандағы осы дәуірдегі ең ірі елді мекен. Бұл мәдениеттің халқы Қазақстанның, Батыс Сібірдің орманды дала аймағының және дала Алтайдың кең кеңістігін алып жатты.
Бұдан басқа осы қаулыға сәйкес «Республикалық маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтар санатына жатқызылған ерекше экологиялық, ғылыми, мәдени және өзге де құндылығы бар жер қойнауы учаскелерінің тізбесіне» МҰТП жер қойнауының мынадай учаскелері енгізілді: «Жирен сақал» тауы, «Үш үңгір» үңгірі, «Қалмақ білігі» жасанды құрылысы, «Үлкен палата» тас үңгірі, «Тас ертегі» көлі, «Шайтанкөл» көлі, сфагнум батпақ учаскесі.
«Шайтанкөл» көлі. Жалпы ауданы – 0,4 га. Теңіз деңгейінен 1200 м биіктікте бірегей гидро-геологиялық түзілім.
«Тас ертегі» көлі. Жалпы ауданы - 0,14 га. Теңіз деңгейінен 1200 м биіктікте бірегей гидро-геологиялық түзілім.
Байланыс үшін:
Қабылдау бөлмесі: 872146-31214
Факс: 872146-31214
Туризм бөлімі: 872146-32852
Email:
Ғылым бөлімі - monitoring12@bk.ru
Туризм бөлімі - o_turizm@mail.ru
Басты бет электр поштасы - karkaraly_oopt@inbox.ru
Сайт: karkaralinskpark.kz
Instagram 
Facebook 
